गोत्र भनेको बाबुको तर्फबाट चल्ने वंशरेखा हो, जुन कुनै ऋषिको नाममा चिनिन्छ। पाणिनिले यसलाई नातिदेखि पछिका सन्तान भनेर परिभाषित गर्छन्। धेरै परिवारले गोत्र सम्झेका हुन्छन् तर त्यो कहाँबाट आयो भन्ने थाहा हुँदैन, किनभने यो लेखिने होइन, भनिने कुरा थियो।

गोत्रसँगै प्रवर पनि जान्छ: त्यो वंशका केही ऋषिको क्रम, जुन सङ्कल्प गर्दा भनिन्छ। गोत्रका नाम असंख्य भए पनि प्रवर उनपचास मात्र छन् भन्ने बौधायनले लेखेका छन्, र बौधायन श्रौतसूत्र (करिब ईसापूर्व ६००) मा एकानब्बे प्रवर-ऋषिको सूची भेटिन्छ।

आफ्नो गोत्र थाहा नभए त्यो अनौठो कुरा होइन, र परम्पराले नै यसको जवाफ राखेको छ: गोत्रप्रवरमञ्जरी अनुसार थाहा नभएकालाई काश्यप गोत्र दिइन्छ, र धर्मसिन्धुले आफ्ना आचार्यको गोत्र लिन पनि दिन्छ। थाहा नभएसम्म यो खण्ड खाली छोड्नु ठीकै हो।

थर गोत्र होइन। एउटै थर फरक गोत्रमा भेटिन्छ, त्यसैले थरबाट गोत्र पत्ता लगाउने कुनै भरपर्दो तरिका छैन, र पुस्तौले त्यो अनुमान कहिल्यै गर्दैन।